Czym jest EPD (Environmental Product Declaration) i dlaczego ma znaczenie przy zakupie metali?

Jeszcze kilka lat temu EPD kojarzyło się głównie z branżą budowlaną i architektami projektującymi obiekty w systemach certyfikacji „zielonego budownictwa". Dziś coraz częściej pytają o nią również działy zakupów firm przemysłowych, inżynierowie odpowiedzialni za dobór materiałów oraz zespoły ESG raportujące ślad węglowy swojej działalności. Warto więc wiedzieć, czym właściwie jest ten dokument i jak może być przydatny przy zakupie metali takich jak aluminium, miedź, mosiądz, brąz czy stal nierdzewna.

Czym jest EPD i skąd się bierze?

EPD (Environmental Product Declaration) to deklaracja środowiskowa produktu – dokument typu III zgodny z normą ISO 14025, który w sposób przejrzysty i zweryfikowany przez niezależną trzecią stronę opisuje wpływ danego produktu na środowisko w całym jego cyklu życia. Podstawą każdej deklaracji EPD jest analiza LCA (Life Cycle Assessment), przeprowadzona zgodnie z normami ISO 14040 i 14044.

Dla wyrobów budowlanych, w tym metali stosowanych w konstrukcjach i instalacjach przemysłowych, kluczowym standardem jest norma EN 15804. Jej zaktualizowana wersja EN 15804+A2 rozszerzyła zakres raportowanych kategorii oddziaływania środowiskowego i zmieniła sposób raportowania m.in. wpływu na klimat – rozbijając go na część kopalną, biogeniczną oraz związaną ze zmianą użytkowania gruntów.

Po przygotowaniu analizy LCA i weryfikacji przez niezależnego audytora, EPD trafia do publicznej bazy prowadzonej przez operatora programu (np. EPD Polska, UL Environment czy IBU) i staje się oficjalnym dokumentem – zwykle ważnym przez 5 lat.

Co konkretnie znajdziemy w karcie EPD?

Typowa deklaracja EPD dla wyrobu metalowego zawiera m.in.:

Dane identyfikacyjne produktu – gatunek, oznaczenie zgodne z normami europejskimi (np. EN) i amerykańskimi (ASTM), podstawowe parametry techniczne.

Granice systemu – które etapy cyklu życia zostały uwzględnione: od pozyskania surowców i produkcji (moduły A1–A3), przez transport, aż po scenariusz końca życia produktu (moduły C1–C4).

Wskaźniki oddziaływania środowiskowego – przede wszystkim ślad węglowy (GWP), ale też potencjał zakwaszenia, eutrofizacji, zużycie zasobów nieodnawialnych czy zużycie wody.

Moduł D – potencjalne korzyści i obciążenia środowiskowe wynikające z ponownego wykorzystania, recyklingu lub odzysku materiałów poza granicą systemu.

Dlaczego EPD ma znaczenie w branży metali?

Metale takie jak aluminium, miedź, mosiądz, brąz czy stal nierdzewna mają jedną wspólną cechę, która czyni je szczególnie interesującymi z punktu widzenia EPD: mogą być wielokrotnie poddawane recyklingowi z zachowaniem ich właściwości użytkowych, pod warunkiem odpowiedniego sortowania i przetworzenia. Dotyczy to zarówno metali nieżelaznych (aluminium, miedzi, mosiądzu, brązu), jak i stali nierdzewnej.

To sprawia, że karty środowiskowe metali, które mogą zawierać znaczący udział materiału pochodzącego z recyklingu, a po zakończeniu użytkowania mogą być w wysokim stopniu odzyskiwane i ponownie przetwarzane, często pokazują realne korzyści wynikające z obiegu zamkniętego – a to argument, który coraz częściej waży na decyzjach zakupowych, szczególnie w projektach realizowanych pod kątem certyfikacji środowiskowych.

EPD a certyfikacje budynków i raportowanie ESG

EPD jest dokumentem dobrowolnym – w Polsce wciąż nie ma prawnego obowiązku jego posiadania. Mimo to jego znaczenie rośnie z kilku powodów:

Certyfikacje zielonego budownictwa. Systemy takie jak LEED czy BREEAM uwzględniają dane środowiskowe produktów, a EPD może stanowić źródło zweryfikowanych informacji wykorzystywanych w procesie oceny budynku.

Zielone zamówienia publiczne. Coraz więcej przetargów, zwłaszcza w sektorze infrastrukturalnym, uwzględnia kryteria środowiskowe, do których spełnienia potrzebna jest dokumentacja LCA/EPD dostawców.

Raportowanie ESG i dyrektywa CSRD. Firmy zobowiązane do raportowania niefinansowego muszą coraz precyzyjniej liczyć emisje w łańcuchu dostaw (tzw. Zakres 3). Dane z EPD dostawców materiałów są tu bezpośrednim źródłem informacji, zamiast szacunków opartych na uśrednionych wskaźnikach branżowych.

Unijna Taksonomia i system Level(s). Deklaracje przygotowane zgodnie z aktualną normą EN 15804+A2 są kompatybilne z raportowaniem wymaganym przez unijne ramy oceny zrównoważonego budownictwa.

Jak korzystać z EPD przy wyborze dostawcy metali?

Kilka praktycznych wskazówek dla działów zakupów i inżynierów:

Sprawdź, czy deklaracja jest oparta na aktualnej normie (EN 15804+A2) – starsze wersje mogą nie być kompatybilne z nowymi wymogami raportowania.

Zwróć uwagę na zakres systemu (moduły) – deklaracja „bramowa" (cradle-to-gate) nie obejmuje transportu do klienta ani końca życia produktu.

Porównuj EPD tylko w ramach tej samej kategorii produktu i tych samych granic systemu – dokumenty oparte na różnych PCR mogą nie być ze sobą porównywalne. Na porównywalność wpływają również m.in. jednostka deklarowana, PCR, zakres modułów, zasady alokacji oraz przyjęte scenariusze recyklingu.

Pamiętaj, że EPD nie jest certyfikatem „ekologiczności" – to obiektywny zestaw danych, a nie ocena czy produkt jest „dobry" lub „zły" dla środowiska.

Czy EPD jest obowiązkowe?

Nie, w Polsce i większości krajów UE pozostaje dokumentem dobrowolnym, choć w praktyce jest coraz częściej wymagane w przetargach i certyfikacjach budynków.

Jak długo ważna jest deklaracja EPD?

Standardowo 5 lat od daty wydania, po czym wymaga aktualizacji.

Czy metale z wysoką zawartością recyklatu mają zawsze niższy ślad węglowy?

Zazwyczaj tak, choć dokładny wynik zależy od konkretnego procesu produkcyjnego, źródła energii wykorzystywanej w hucie oraz sposobu pozyskania surowca – dlatego warto sięgać po konkretną deklarację EPD danego produktu, a nie ogólne uśrednione dane branżowe.

Podsumowanie

W miarę jak rośnie liczba firm raportujących swój ślad środowiskowy i przybywa projektów budowlanych realizowanych pod kątem certyfikacji ekologicznych, dokumentacja EPD staje się coraz ważniejszym elementem procesu zakupowego materiałów – również metali.

Jeśli Twoja firma potrzebuje wsparcia w doborze materiału z udokumentowanymi parametrami środowiskowymi, nasz zespół chętnie pomoże znaleźć rozwiązanie dopasowane zarówno do wymagań technicznych, jak i środowiskowych Twojego projektu.